Monday, March 16, 2026

माचू पिचू (भाग-३) (Machu Pichu – 3)

 

Machu Pichu 

ओलायतायतांबो मधल्या हॉटेलच्या स्वागत कक्षात थर्मासमध्ये गरम पाणी आणि वाटीत वाळलेली पानं ठेवली होती. इंका संस्कॄतीत या पानांना अनन्य साधारण महत्व आहे. घरी आलेल्या पाहुण्याला आपण प्यायला पाणी देतो, तसे इथे ही वाळलेली पानं चघळायला देतात किंवा पानं घातलेले गरम पाणी प्याय्ला दिले जाते. दिवसभराच्या दगदगीमुळे आणि थंडीमुळे गरम पाण्यात पान टाकून हर्बल चहा प्यावा यासाठी मी कप हातात घेतला. तेंव्हा रिसेप्शन मधला माणूस म्हणाला, "सर, आता संध्याकाळ झाली आहे. तुम्ही हे पिऊ नका नाहीतर रात्रभर झोप लागणार नाही. ही कोकाची पाने आहेत. यापासूनच कोकेन बनवले जात. हा चहा प्यायल्याने शरीर उत्तेजित होते. काही काळासाठी भूक आणि थकवा निघून गेल्यासारखे वाटते. त्यामुळे झोप लागत नाही." 

Coco Leaves

कुस्कोला आल्यावर अति उंचीवर होणारा त्रास कमी होण्यासाठी कोकोचा हर्बल चहा पिण्याचा सल्ला तिथल्या लोकांनी दिला होता. मी आपला वेळ काळ न बघता तो गरम चहा पित होतो. त्यामुळे माझ्या सगळ्या रात्री जागरणात गेल्या होत्या. 

Pisco, Peru's national drink

Aji de gallina, Perivian food

हा साक्षात्कार झाल्यावर मी दुसरे वेलकम ड्रींक मागवले. "Pisco Sour" हे पेरुच नॅशनल ड्रींक आहे. अंड्यातला पांढरा भाग, लिंबाचा रस आणि पिस्को (द्राक्षाची ब्रॅंडी ) यांच मिश्रण असलेले हे Pisco Sour चवीला फ़ार सुंदर होते. त्याबरोबर "अजी दे गलिना" हा पेरुचा पारंपारिक पदार्थ मागवला. यात भात आणि अंडी, चिकनचे तुकडे घातलेले गरमागरम (चीज घालून केलेले) पिठल होत. त्यावर ताव मारुन झोपायला गेलो. 

सकाळी लवकरच जाग आली. उरुबांबा नदीच्या काठावर फेरफ़टका मारुन ओलायतांबो स्टेशनवर पोहोचलो. माचूपिचूला जाण्यासाठी कुस्कोहून "पेरु रेल आणि इंका रेल" या दोन कंपन्या ट्रेन चालवतात. नॅरोगेज रुळावरुन चालणार्‍या या गाड्या परदेशी पर्यटकांसाठी असल्यामुळे एकदम आलिशान आहेत. मोठया खिडक्या आणि छताला सुध्दा काचेच्या खिडक्या असल्यामुळे सभोवतालचे दृश्य व्यवस्थित पाहाता येथे. या भागात तीव्र उतार असलेले डोंगर आणि त्यातून वाहाणारी उरुबांबा नदी यामुळे सपाट जागाच उरलेली नाही आहे. नदी काठच्या थोड्याश्या सपाट जागेवर ट्रेनचा एकच ट्रॅक टाकलेला आहे. त्यावरुन संथ गतीने या गाड्या जात असतात. 

साला व्हि.आय.पी (VIP Lounge)

Inca train to Machupichu

अगास कॅलिंट्स (Aguas Calientes) हे डोंगर उतारावर वसलेल गाव माचूपिचूच्या पायथ्याचे गाव आहे. यागावातून माचू पिचूला जाण्यासाठी दर पाच मिनिटाला बस आहेत. किंवा २ तासांचा ट्रेक करुन आपण माचूपिचूच्या प्रवेशव्दारा पर्यंत पोहोचू शकतो. बसने २० मिनिटात आम्ही माचूपिचूच्या प्रवेशव्दाराशी पोहोचलो. आमचा गाईड तेथे आमची वाट पाहात होता. 

Peru Rail to Machupichu


पंधराव्या शतकात स्पॅनिश लोकांनी इंकांचा पराभव केला आणि पुढील तीन शतके त्यांच्यावर राज्य केले. पण स्पॅनिश लोक माचूपिचू शोधू शकले नाहीत. त्यामुळे विसाव्या शतकात माचूपिचू पुन्हा एकदा शोधण्यात आले तेंव्हा त्याचे फ़ारसे नुकसान झालेले नव्हते, ते मुळ स्थितीत होते. स्पॅनिश लोकांना माचू पिचू सापडू नये यासाठी इंकांनी तिथे जाणार्‍या वाटा मोडून टाकल्या असण्याची शक्यता आहे. इसवीसन १९११ मध्ये अमेरीकन गिर्यारोहक आणि पुरातत्व संशोधक हिराम बिंगहॅम याने स्थानिक वाटाड्यांच्या मदतीने माचूपिचू शोधून काढले. त्यावेळी तिथे ३ कुटुंब शेती करत होती. हिरामला इथल्या एका भिंतीवर "A. Lizárraga 1902.” ही अक्षर कोळशाने लिहिलेली आढळली होती. याचा अर्थ १९०२ मध्ये या ठिकाणी कोणीतरी येऊन गेले होते. लिझार्गा हा उरुबांबा नदीच्या खोर्‍यात राहाणारा शेतकरी नवीन शेत जमिनीच्या शोधात ३ लोकांना घेऊन माचूपिचूला पोहोचला होता. जंगलात लपलेल्या माचूपिचूच्या अवशेषांमध्ये फ़िरतांना त्याला शेती करण्या योग्य खाचरं दिसली. त्याने गावत येऊन लोकांना माहिती दिली. इसवीसन १९०३ मध्ये टोरीबिओ रिचार्टे हा शेतकरी आपले कुटुंब घेऊन माचूपिचूला गेला. तेथिल काही खाचरांवरील जंगल साफ करुन त्याने तेथे शेती करायला सुरुवात केली. इसवीसन १९११ मध्ये हिराम माचूपिचूला पोहोचला तेंव्हा हे कुटुंब तेथेच होते. पण हिरामने या गोष्टींचा उल्लेख टाळला. हिरामने इसवीसन १९१३ मध्ये येल युनिव्हर्सिटी आणि नॅशनल जिओग्राफ़िक सोसायटी यांच्या सोबत माचूपिचू शोध मोहीम पार पाडली. त्यात त्यांना ५४०० वर पुराण वस्तू सापडल्या होत्या. अमेरीकेत परत गेल्यावर माचूपिचूचा शोध जगासमोर सादर करण्यात आला

कँटुआ, पेरुच राष्ट्रीय फ़ूल

Cantua buxifolia

माचू पिचू पाहाण्यासाठी तीन प्रकारची तिकीटे मिळतात. (रुट-१) अपर सर्किट :- यात ऊंचावरुन माचू पिचूचा देखावा (Panoramic view) पाहाता येतो. (रुट-२) क्लासिक सर्किट :- यात उंचावर जाऊन माचू पिचूचा देखावा पाहून (Panoramic view) खाली उतरुन माचूपिचूचे अवशेष पाहून खालच्या रुट ३ मधून बाहेर पडतो. (रुट-३) :- यात खालच्या बाजुने माचू पिचू पाहाता येते. अर्थात यातील रुट नंबर २ म्हणजेच क्लासिक सर्किट हे माचूपिचू पूर्णपणे पाहायचे असेल तर उत्तम सर्कीट आहे. एका स्लॉट मध्ये एका रुटवर फ़क्त २०० जणांना सोडतात. त्यामुळे त्याची तिकिट खूप आधीच बूक करावी लागतात. आमचा दुपारी १ वाजताचा रुट २ म्हणजे क्लासिक सर्किटचा स्लॉट होता. आमचा गाईड आम्हाला घेऊन रुट नंबर १ आणि २ अशी पाटी लावलेल्या पायवाटेवर घेऊन गेला. पायवाटेच्या आजूबाजूला काही रानफ़ुल (Orchids) फ़ुललेली दिसत होती. माचूपिचूच्या परिसरात वेगवेगळ्या उंचीवर वर्षभरात ४०० प्रकारची रानफ़ुलं फ़ुलतात. त्यात काही मिलीमिटर आकाराच्या फ़ुलापासून ते घोसाने लगडणार्‍या पेरु देशाच राष्ट्रीय फ़ुल असलेल्या "कँटुआ" या फुलाचा समावेश आहे. आपल्याकडील गुलबक्षीच्या फ़ुला सारखे हे फ़ुल दिसते. त्याचे रंगही चमकदार गुलाबी, जांभळा, पिवळा इत्यादी असतात. आमच्या माचूपिचूच्या भटकंतीत गाईडने अनेक फ़ुलांची आणि झाडांची नाव आणि उपयोग सांगितले. 


माचू पिचू हे समुद्र सपाटीपासून ७२९७ फ़ूट उंचीवर आणि ३२५०० हेक्टर  पसलेले आहे. उभा चढ चढून आम्ही पॅनोरमा पॉइंटला पोहोचलो. इथून माचू पिचूचे विहंगम दृष्य पाहायला मिळते. माचू पिचूचा पाठिराखा असलेला "हायना पिचू" (Wayna Pichu) डोंगर, त्याखाली असलेले घरांचे अवशेष, डाव्या बाजूला दरीच्या टोकावर असलेले मंदिराचे अवशेष आणि एका खाली एक असलेली खाचरं आणि या सर्व दृश्यात निसर्गाने भरलेल्या हिरव्या रंगाच्या वेगवेगळ्या छटा, असे नजर खिळवून ठेवणारे दृश्य किती वेळही पाहीले तरी मन भरत नव्हते. या दृश्याकडे पाठ करुन उभे राहील्यावर माचू पिचूकडे येणारा प्राचीन मार्ग "इंका ट्रेल" दिसत होता. 

इंकांच्या क्वेचा भाषेत "माचू पिचू" या शब्दाचा अर्थ "शहाणा वृध्द पक्षी " असा होतो. या उंचीवरुन पाहील्यावर माचू पिचूची रचना इंका संस्कृतीत पवित्र आत्म्यांचे संरक्षण करणार्‍या "कंडोर" पक्ष्यासारखी केलेली पाहायला मिळते. या पक्ष्याच्या मानेवरील पिसं आणि पंख दाखवण्याकरीता त्या त्या भागात खाचरं बनवलेली पाहायला मिळतात.


कंडोर पक्ष्याप्रमाणे रचना, माचूपिचू 

माचू पिचूच्या उत्तरेला उभा असलेल्या हायना पिचूची रचना इंका संस्कृतीत पवित्र मानलेल्या प्युमा (Puma) या मार्जार कुळातील प्राण्यासारखी आहे. हा प्युमा आक्रमण करण्याच्या तयारीत बसलेला आहे. त्यामुळे त्याच्या मानेवरचे केसे ताठ झालेले आहेत. ते दाखवण्यासाठी हायना पिचूच्या शिखरावर काही खाचरं बनवण्यात आली आहेत.

प्युमा प्रमाणे रचना, हायना पिचू 

Wyna Pichu

माचू पिचूच्या आसपास जे डोंगर आहेत. ते सगळे आपण चित्रात काढतो तसे टोकदार डोंगर आहेत. त्यांचा उतार ७० ते ८० अंशात आहे. या डोंगरांवर सपाट आणि मोकळी जागा असण्याची सुतराम शक्यता नाही. माचू पिचू बांधण्यासाठी मोकळी जागा तयार करणे आवश्यक होते. त्याकरिता डोंगराचा वरचा भाग फ़ोडावा लागला. त्याच बरोबर तीव्र उतार असलेल्या या डोंगरावरची माती, दगड येथे पडणार्‍या जोरदार पावसामुळे ढासळू नयेत म्हणून डोंगराच्या पायथ्यापासून दगडांची "L" आकाराची खाचरं (Terraces) बांधून काढली लागली होती. माचू पिचूचे विहंगम दृश्य पाहतांना इंकानी बनवलेला आराखडा, त्यासाठी केलेली जागेची निवड आणि आराखड्या बरहुकूम बांधकाम करण्यासाठी केलेले अफ़ाट कष्ट पाहून या ठिकाणाला सात आश्चर्यांपैकी एक का मानले जाते ते कळते.

माचू पिचू

"पॅनोरमा व्हू" पॉंईटला रुट १ संपतो. त्याठिकाणी उभे राहून माचू पिचूच्या पार्श्वभूमीवर छायाचित्र घेण्यासाठी भरपूर गर्दी असते. रांग लावून छायाचित्र काढावे लागते. आम्ही रुट २ वर पुढे चालायला सुरुवात केली. थोडी चढाई केल्यावर सपाट भाग आला. येथूनही माचू पिचूच्या पार्श्वभूमीवर छायाचित्र घेता येतात. या पठारावर ’इंका ट्रेल’ची (Qhapac Nan कापाक नान) माचूपिचूला जाणारी वाट येऊन मिळते. संपूर्ण दक्षिण अमेरीकेत पसरलेल्या या इंका ट्रेलची लांबी अंदाजे ४०,००० किलोमीटर आहे. पठारावरुन माचूपिचूच्या अवशेषांकडे उतरण्यासाठी दगडात खोदलेल्या पायर्‍या आहेत. त्यावरुन उतरतांना गाईडने माचूपिचूचा इतिहास थोडक्यात सांगितला.

 इंकांचा राजा पाचाकुटी याने माचू पिचू इसवीसन १४५० साली बांधले असे मानले जाते. इंकांची क्वेचा ही बोली भाषा होती, पण त्यांची लिपी नव्हती. त्यामुळे माचू पिचू कधी बांधण्यात आले याचा लिखित पुरावा नाही. माचू पिचू साठी जागेची निवड करतांना ते बांधण्यासाठी आणि बांधल्यावर त्या ठिकाणी राहाणार्‍यांसाठी अन्न, पाणी याची सोय होणे आवश्यक होते. त्यासाठी एका बाजूला अँडीज पर्वत रांग, ज्याच्या खोर्‍यात आणि पर्वत उतारांवर विविध पि्के घेतली जात होती आणि दुसर्‍या बाजूला अमेझॉनच जंगल जिथे जंगलातील खाण्या जोग्या वस्तू, लाकूड, सोनं चांदी यांची उपलब्धता होती अशी जागा निवडण्यात आली. ३२५०० हेक्टर वर बनवलेल्या माचूपिचूचे दोन भाग आहेत. वरचा भाग "हनान" यात मंदिर आणि राजनिवास आहेत. तर खालचा भाग "हुरीन" यामध्ये कामगार, कारागिर यांची घरे आणि एक ९० फ़ूट X २५ फ़ूट  आकाराचे मैदान आहे. 

सूर्य मंदिर,माचू पिचू 

पायर्‍या उतरल्यावर आपण माचू पिचूच्या प्रवशेव्दारातून "हनान" मध्ये प्रवेश करतो. या भागात राजवाड्यचे अवशेष आणि सूर्य मंदिर आहे. सूर्य मंदिरात एक गोलाकार बुरुजा सारखा बांधलेला एक भाग आहे. बुरुजाच्या आत एक मोठा खडक तसाच ठेवला आहे. या बुरुजाला दोन खिडक्या आहेत. सूर्याचे उत्तरायण सुरु झाले की एका खिडकीतून सूर्यप्रकाश दगडावर पडतो तर दक्षिणायन सुरु झाले की दुसर्‍या खिडकीतून सूर्याचा प्रकाश दगडावर पडतो.


राजवाडा,माचू पिचू

राजवाड्यात पाटाने पाणी आणलेले आहे. हे पाणी एका दगडाने बांधलेल्या चौथर्‍या वरुन खाली पडते तेथे एक दगडी हौद बांधलेले आहे. हा हौद भरल्यावर ते पाणी पुढील भागात वाहात जाते. माचू पिचूची पाणी पुरवठा योजना ही त्या भागातील पाऊस, जीवंत झरे, चढ-उतार यांचा अभ्यास करुन केलेली आहे. 


भूमीगत पाट

या भागात ६ महिन्यात २००० मिली पाऊस पडतो. त्यामुळे पावसाळ्याचे ६ महिने पाण्याची ददात नसते. पण उरलेले ६ महिने माचू पिचूतील २४० घरे, राजनिवास, ३ मंदिर असलेल्या मोठ्या वस्तीला पाणी पुरवठा करणे आवश्यक होते. त्यासाठी इंकांनी उत्तरे कडील डोंगरात उगम पावणारे दोन बारमाही झरे शोधून काढले होते. ते पाणी ७५० मीटर लांब दगडाचे पाट बांधून नैसर्गिक उतारांचा वापर करत माचू पिचूमध्ये आणले होते. हे पाणी सर्वप्रथम खाचरांमधून फ़िरवलेले होते. "L" आकाराची खाचरं बनवतांना त्यात सर्वात खाली मोठ्या दगडांचा थर आहे, त्यावर छोट्या दगडांचा थर दिलेला आहे. त्याच्यावर वाळूचा थर आणि सर्वात वरच्या थरात माती भरलेली आहे. अशा प्रकारे एका खाली एक असलेल्या थरांमुळे पाणी गाळून शुध्द होत असे. तसेच या रचनेमुळे पावसाच्या पाण्याच्या लोंढ्यामुळे होणारे भूस्खलन टाळले जाते.  खाचरातून ते पाणी दगडात बांधलेल्या पाटांनी राजवाड्यात आणले आहे. तेथून जमिनी खाली असलेल्या पाटांनी ते पाणी सूर्य मंदिरात आणलेले आहे. तेथून १६ कारंजातून पाणी खेळवून ते खालच्या भागात असलेल्या वस्तीमध्ये आणलेले आहे. तेथून पुढे ते पाणी कंडोर मंदिरात आणि शेवटी मुख्य मोठ्या पाटाने खालील जंगलात सोडलेले आहे. या पाटांची क्षमता ३०० लीटर पाणी दर मिनिटाला वाहून नेण्याची आहे. 


पाण्याचा निचरा करण्यासाठी बांधलेला नाला

पाणी पुरवठा जेवढा महत्वाचा होता तेवढेच पावसामुळे पाणी तुंबू नये यासाठी पाण्याचा निचरा करणेही आवश्यक होते. त्याकरीता पावसाचे पाणी या भागातून बाहेर काढण्यासाठी घरांच्या खालून, बाजूने गटारे बनवलेली आहेत. या गटारांतून जाणारे पाणी खालच्या बाजूला असलेल्या नॅचरल फ़ॉल्ट लाईन मध्ये बनवलेल्या मुख्य मोठ्या नाल्याला जाऊन मिळते. या मार्गाने प्रत्येक वर्षी १३००० लिटर / हेक्टर पावसाचे पाणी माचूपिचूच्या बाहेर काढले जात होते. 

 
Temple of three windows

राजवाड्याच्या पुढच्या भागात ३ खिडक्या असलेली भिंत आहे. याला :Temple of 3 windows" असे म्हणतात. यातील पहिली खिडकी "Hanan-Pacha Window" ही स्वर्गाचे (पवित्र आत्म्यांचे) प्रतिक आहे. त्यावर कंडोर पक्षी कोरलेला आहे. दुसरी खिडकी "Kay-Pacha Window" हे पृथ्वीचे (इंकाच्या जगाचे) प्रतिक आहे. त्यावर प्युमा कोरलेला आहे. तिसरी खिडकी "Uku-Pacha Window" नरकाचे प्रतिक आहे. त्यावर साप कोरलेला आहे. हे अवशेष पाहून बाहेर पडल्यावर डाव्या बाजूला डोंगर उतारावर ग्रॅनाईटच्या दगडांची खाण आहे. यातील दगड वापरुन माचू पिचूची बांधलेले आहे. माचू पिचू बांधतांना दोन प्रकारच्या भिंती बांधल्या गेल्या, यातील Cyclopean walls या राजवाडे आणि मंदिर बांधण्यासाठी, तर Ashlar walls या कामगांची घर आणि इतर गोष्टी बांधण्यासाठी वापरलेल्या गेल्या. (भिंतींबद्दल सविस्तर माहिती माचूपिचू भाग - १ मध्ये आहे.)

दगडाची खाण आणि मागे इम्टिहुताना

दगडाच्या खाणीच्या पुढे गेल्यावर पिरॅमिड्च्या आकाराचा २४६८ फ़ूट उंच असलेला भाग दिसतो. याला "इम्टिहुताना" (Inthihauthana stone) म्हणतात. या ठिकाणी एका आयताकृती दगडावर एक उभा चौकोनी दगड कोरुन काढलेला आहे. त्याच्या भोवतीने मोकळी जागा सोडून दगडाची भिंत बांधलेली आहे. सूर्याचे उत्तरायण सुरु झाले की उभ्या दगडाची सावली भिंतीच्या एका कोपर्‍यात पडते तर दक्षिणायन सुरु झाले की दुसर्‍या कोपर्‍यात पडते. हे सौर घड्याळ होते आणि त्याचा वापर पिक पेरणी आणि पिक कापणीचा काळ ठरवण्यासाठी होत असे.

Lama, Machupichu

इम्टिहुतानावरुन खालच्या मोकळ्या मैदानाच्या बाजूला असलेल्या वस्तीकडे पाहिल्यावर तीची रचना मगरीच्या (केमन:- ॲमेझॉन नदीतला मगरी सारखा प्राणी) आकारात केलेली दिसते. यात मगरीच्या डोक्याच्या भागात कारागिरांची घर आहेत, पोटाच्या भागात धान्यकोठार बांधलेली आहेत, तर शेपटीच्या भागात कारगृह बांधलेली आहेत. 

मगरी प्रमाणे रचना, माचू पिचू 

या वस्ती जवळ असलेल्या मैदानात धार्मिक विधी आणि सण समारंभ साजरे केले जात. या मैदानात आणि माचुपिचूच्या अवशेषात लामा सोडलेले आहेत. या लामांमुळे परिसराला शोभा येते आणि इथले गवतही व्यवस्थित राखले जाते. येथून पुढे गेल्यावर Sacred Rock आहे. इथे एक ग्रानाईटचा मोठा दगड आहे. त्याला पवित्र दगड म्हटले जाते. येथून पायवाट "हायना पिचू"वर जाते. दिवसभरात तेही सकाळी फ़क्त २०० जणांना हायना पिचूवर चढून जाण्यासाठी प्रवेश दिला जातो.

Sacred Rock,Machu Pichu


या मगरीच्या आकाराच्या वस्तीच्या पुढे गावाची वस्ती आहे. इथे दोन माळे असलेली दगडांनी बांधलेल्या घरांच्या रांगा आहेत. या घरांच्या भिंतीमध्ये लाकडी वाशांसाठी ठेवलेली रिकामी जागा पाहायला मिळते. या घराच्या माळ्यावर धान्य साठवले जात असे. या घराचे छप्पर गवताने शाकारलेले असे. घरांच्या जवळ पिण्याच्या पाण्याचे पाट आहेत. त्यातून वाहाणारे पाणी सिरॅमिकच्या भांड्यांमधे भरुन घरात आणले जात असे. घराच्या बाजूला दगडात बांधलेली गटारे आहेत. त्यातून सांडपाणी आणि पावसाचे पाणी यांचा निचरा होत असे. माचुपिचू परिसर भूकंप प्रवण आहे. त्यामुळे इथली घरे बांधतांना इंकानी त्यांची दारे आणि खिडक्या आयतकृती न ठेवता, समलंब चौकोनासारखी ठेवलेल्या आहेत. या रचनेमुळे अनेक भुकंप येऊन गेले तरीही ६०० वर्षे ही घर अजुनही उभी आहेत.

 

समलंब चौकोनाच्या आकाराचे दार

गवताने शाकारलेले घर

ही घर पाहील्यावर आपण माचू पिचूच्या रुट ३ वर येतो. येथून उंचच उंच आणि लांबलचक पसरलेली खाचरं पाहायला मिळतात. या प्रत्येक खाचराच्या टोकाला एक घर आहे. त्याला रखवालदाराचे घर म्हणतात. या खाचरात शेती केली जात होती. ही खाचर पाहून बाहेर पडण्यापूर्वी माचूपिचूच्या भव्य देखावा पाहाण्यासाठी वळलो. उतरत्या उन्हात माचूपिचूच्या अवशेषांना स्वर्गीय झळाळी आल्याचा भास होत होता. 

(Tereces) खाचरं

माचूपिचू पाहून कुस्कोला परतलो आणि सामन टाकून जेवायला बाहेर पडलो. पेरु मध्ये येऊन १० दिवस झाले होते. त्यामुळे भारतीय जेवणाची आठवण येत होती. गुगलवर शोधल्यावर मुख्य चौकापासून दूर गावात एक भारतीत रेस्टॉरंट दाखवत होते. गुगल मॅप लावून चालत गावात पोहोचलो. छोट्या छोट्या गल्ल्यातून फ़िरत रेस्टॉरंटपाशी पोहोचलो. एक गढवाली कुटूंब हे रेस्टॉरंट चालवत होते. ११००० फ़ूट उंची सोडली तर गढवाल आणि कुस्को मध्ये काही साम्य नाही, भाषा वेगळी प्रदेश वेगळा लोकांच्या खाण्याच्या सवयी वेगळ्या अशा ठिकाणी टुरिस्ट स्पॉटला न टाकता गावात हॉटेल टाकलेले होते. ऑर्डर देऊन त्यांच्याशी गप्पा मारल्या.


 २०१९ ला त्यांनी इथे हॉटेल टाकले. मुख्य चौकात जागा महाग असल्याने इथे गावात जागा घेतली. त्याला सारख्या फ़ोनवरुन ऑर्डर येत होत्या आणि मधूनमधून तो डिलिव्हरीसाठी बाहेर जात होता, म्हणजे पेरु मधल्या स्थानिक लोकांनाही त्याने भारतीय जेवणाची गोडी लावली होती. ते तिघेही व्यस्त असल्याने जास्त बोलता आले नाही. भारतीय मसाल्यात बनवलेले जेवण मात्र उत्तम होते. माचू पिचू पाहून तृप्त मनाने आणि भारतीय जेवण जेऊन तृप्त पोटाने आजचा दिवस सत्कारणी लागला.

खाचरं आणि रखवालदाराचे घर 


छायाचित्रण:- अमित सामंत, अस्मिता सामंत, कौस्तुभ सामंत (©Copy Right) 

कॅमेरा :- Nikon, P900 , Gopro -5


माचू पिचू ( भाग १)  , Machu Pichu -1 (Cusco) वाचण्याकरिता खालील लिंकवर

 टिचकी मारा....

https://samantfort.blogspot.com/2026/01/machu-pichu-1-cusco.html

माचू पिचू ( भाग २), Machu Pichu -2 (Maras, Moray, Olaytaytambo) वाचण्याकरिता खालील लिंकवर टिचकी मारा....

https://samantfort.blogspot.com/2026/01/machu-pichu-2-maras-moray-olaytaytambo.html




पेरु मधील  वरील ऑफबीट  भटकंतीवर लिहिलेले लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर टिचकी मारा... 

१) नाझका लाईन्सचे गुढ (भाग- १) ( Unsolved Mystery of Nazca Lines -1 ) हा ऑफबीट पेरु वरील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर टिचकी मारा... 

२) नाझका लाईन्सचे गुढ (भाग- २) ( Unsolved Mystery of Nazca Lines - 2) हा ऑफबीट पेरु वरील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर टिचकी मारा... 










Tuesday, January 20, 2026

माचू पिचू ( भाग २) , Machu Pichu -2 (Maras, Moray, Olaytaytambo)

 

Moray, Peru

आजचा प्रवास इंकाची राजधानी कुस्को पासून ओलायतायतांबो पर्यंत होता. या प्रवासा दरम्यान इंकांच्या पवित्र दरीत आम्ही प्रवास करणार होतो. सकाळीच आमचा गाईड गाडी घेऊन हजर झाला. कुस्को पासून वळणा वळणाच्या रस्त्याने चढत गाडी १३००० फ़ूट उंचीवर पोहोचली. आज आम्ही १३,००० फ़ूट उंची वरुन ८००० फ़ूट ऊंचीवरील ओलायतायतांबोला जाणार होतो. कुस्कोच्या आजूबाजूच्या डोंगरावर स्थानिक लोकांची वस्ती आहे.  छोटी छोटी लाल छपरांची घरे त्यातून चढत जाणारे छोटे रस्ते असा माहोल होता. वस्ती मागे पडली आणि छोटी छोटी गाव अधून मधून दिसायला लागली. गावातील घरा बाहेर खुराडी दिसत होती. त्यात गिनिपिग ठेवलेले होते. स्थानिक लोकांमध्ये गिनिपिगच्या मटनाला उच्च दर्जाचे मानले जाते. लग्नाच्या मेजवानीत, खास पाहुणे घरी आल्यावर गिनिपिगचे मटण केले जाते. आमची मात्र परत येई पर्यंत गिनिपिग खायची हिंमत झाली नाही. 

गिनिपिग

१३००० फ़ूटावरुन जस जशी उंची कमी व्हायला लागली, तशी झाडे दिसायला लागली. यात निलगिरीची भरपूर झाडं दिसत होती. गाईडाने सांगितल ही झाड पटकन वाढतात म्हणून सरकारने लावली आहेत. लोकांनाही सरपण म्हणून याचा चांगला उपयोग होतो. पण स्थानिक झाडांवर मात करुन आता निलगिरीची झाड सर्वत्र वाढलेली दिसत होती. आपल्याकडेही निलगिरीच्या झाडांनी अनेक ठिकाणी जंगलावर आक्रमण केलेल आहे. निलगीरीचे तेल हुंगले की, उंचीमुळे होणारा श्वसनाचा त्रास कमी होतो. अशी जाहीरात करुन निलगिरीच तेल कुस्कोमध्ये पर्यटकांना विकतांना पाहिले होते. आत्ता पर्यंतच्या एकूण संभाषणातून लक्षात आले की, आजचा गाईड माहितगार होता. अनोळखी ठिकाणी इंग्रजीत बोलणारा, माहितगार गाईड मिळण म्हणजे दुग्धशर्करा योग. 


डोंगराळ भागातून प्रवास करतांना अचानक सपाट प्रदेश दिसायला लागला. या सपाट जमिनीवर सगळीकडे शेती दिसत होती. या भागातील प्रमुख आणि पूरातन गाव चिंचेरो हे हिमाचल प्रदेश मधील एखाद्या गावा सारख टुमदार होत. कुस्को शहर ११५०० फ़ूट उंचीवर असल्याने तिथे शेती करण शक्य नाही. त्यामुळे शतकानुशतके ८५०० फ़ूट उंचीवर असलेले चिंचेरो हे गाव कुस्कोसाठी धान्याचे कोठार आहे. या भागात अनेक शतके मका, बटाटा, क्यूनो इत्यादींची शेती केली जाते. त्याच बरोबर इथे लामा आणि अल्पाका हे प्राणी पाळले जातात. त्यांच्या लोकरीपासून स्वेटर, टोप्या विणण्याचा व्यवसायही केला जातो. गावातल्या एका घरात लामा आणि अल्पाकाच्या लोकरीपासून धागा कसा तयार केला जातो याच प्रात्येक्षिक पाहाण्यासाठी आम्ही गेलो. घराच्या बाहेर पिंजर्‍यात गिनिपिग होते आणि गोठ्यात लामा आणि अल्पाका बांधून ठेवलेले होते. लामा हा अल्पाका पेक्षा उंच असतो. त्याचे कान अल्पाका पेक्षा लांब असतात. लामाची लोकर जाडी भरडी असते तर अल्पाकाची लोकर मऊसूत असते. अल्पाका लोकरीसाठी पाळतात तर लामा लोकरी बरोबरच भारवाही प्राणी म्हणून पाळला जातो.  

 

लामा

घराच्या अंगणात पारंपारिक कपडे घातलेल्या तीन बायका आम्हाला प्रात्येक्षिक दाखवत होत्या. त्यांनी लोकरीच जॅकेट घातले होते. त्याला "जोबाना" म्हटले जाते. त्यावर रंगित शाल (लिसिला) घेतलेली होती. शाल जॅकेटला अडकवण्यासाठी चांदीची पिन वापरली जाते तीला "टूपू" म्हणतात. शालीचा उपयोग थंडीपासून संरक्षण करणे ते त्यात वस्तू भरुन पाठीवरुन आणण्यासाठी होतो. "पोलेरा" नावाचा पूर्ण पाय झाकणारा स्कर्ट त्या घालतात. या सर्वांवर सुंदर वीणकाम केलेले असते. स्कर्टवर लोकरीचा पट्टा असतो त्याला "चूपी" म्हणतात. डोक्यावर घालायच्या टोपीला "मॉन्टेरा" म्हणतात. या सर्वांवर सुंदर वीणकाम केलेले असते. या वीणकामा वरुन त्यांचा प्रदेश ओळखता येतो. लग्न झालेल्या स्त्रिया काळ्या रंगाचे कपडे घालतात. तर अविवाहीत स्त्रिया रंगीत कपडे घालतात. 

अल्पाका

लामा आणि अप्लाकाची लोकर काढून झाल्यावर त्यावरील घाण काढण्यासाठी रिठ्यासारख्या पदार्थाने गरम पाण्यात धुवून काढतात. धुतलेली लोकर सावलीत वाळवली जाते, वाळली की त्याचे धागे बनवले जातात. या लोकरी पासून बनवलेल्या अनेक गोष्टी तिथे विकायला ठेवल्या होत्या. प्रात्येक्षिक पाहून आम्ही पुढच्या प्रवासाला निघालो रस्त्यात एका जागी विमानतळाचे काम चालू होते. कुस्कोतील विमानतळ छोटा असल्याने इथे नवीन विमानतळ बांधत होते. लवकरच या टूमदार गावाची वाट लागणार हे निश्चित होते.

Saltpan,Maras

इंकाच्या सेक्रेटेड व्हॅलीतील सुपीक जमीन, पाणी यामुळे शेतीसाठी पोषक वातावरण होते. त्यामुळे पीक पाणी भरपूर होते. पण हा भाग समुद्रापासून हजारो किलोमीटर दूर असल्याने येथे मिठाची कमतरता होती. निसर्गानेच त्यावर उत्तर शोधल होते. जगभरात समुद्रापासून दूरवर असलेल्या अनके ठिकाणी असे मिठाचे साठे पाहायला मिळतात. इथेही मारस या खेड्या जवळ डोंगरात जमिनी खाली खाऱ्या पाण्याचे सरोवर आहे. या भूगर्भातील सरोवरातून वहाणारे पाणी इथल्या स्थानिकांनी दरीत वळवलेले आहे. डोंगर उतारावर दोन्ही बाजूला एका खाली एक खाचरे खोदून त्यामधून पाटाने हे खारे पाणी फिरवलेले आहे. खाऱ्या पाण्याने खाचरं भरली की, त्या खाचरांचे तोंड बंद केले जाते. सूर्याच्या उष्णतेने पाण्याचे बाष्पीभवन होते आणि खाचरात मीठ तयार होते. ते मीठ लाकडी अवजाराने खरवडून काढतात. यात तीन प्रतीचे मीठ मिळते. सर्वात वरचे पांढरे मीठ उत्तम प्रतीचे असतें. त्याखालील गुलाबी मीठ दुय्यम प्रतीचे असते. त्यात थोड्या प्रमाणात मातीचा गाळ मिसळलेला असतो. तिसऱ्या प्रतीचे मीठ म्हणजे माती सकट खरवडून काढलेले मीठ, हे जनावरांसाठी वापरले जाते. सूर्याच्या उष्णते प्रमाणे एक किंवा दोन आठवड्यात एका खाचरात मीठ तयार होते त्यानंतर पुन्हा त्या खाचराची डागडुजी करून त्यात पाट फोडून खारे पाणी सोडले जाते.

Saltpan,Maras


इंकांच्या आधीपासून चालू असलेली मीठ बनवण्याची ही पद्धत अजूनही तशीच चालू आहे. मारस गावातील लोकांनी आता कॉ ऑपरेटिव्ह सोसायटी बनवलेली आहे. एका  सिझन मध्ये ( उन्हाळ्यात ) या भागात १५००० किलो मीठ तयार केले जाते. सध्याच्या काळात समुद्राच्या पाण्याचे झालेले प्रदूषण व त्यात आढळणाऱ्या प्लास्टिकच्या कणाचे घातक प्रमाण पाहाता हे शुद्ध नैसर्गिक स्रोतपासुन नैसर्गिक पद्धतीने बनवलेले मीठ जास्त भावाने विकले गेले पाहिजे पण या मिठाचे ब्रॅण्डिंग न झाल्यामुळे ते अजूनही स्थानिक बाजारातचं विकले जाते. आजूबाजूच्या लालसर मातीच्या डोंगर उतारावर पांढरी शुभ्र मीठाची खाचर सूर्य प्रकाशात चमकत होती. या परिसरात एक स्थानिक कलाकार बासरीवर त्यांची पारंपारीक धून वाजवत होता. बासरी हे सर्वात जूने नैसर्गिक वाद्य आहे. त्यामुळे ते अनेक पूरातन संस्कृतीत पाहायला मिळते. निसर्गाच्या सानिध्यात विशेषत: डोंगरदर्‍यात हे वाद्य ऐकण हा सुखद अनुभव आहे.


Saltpan,Maras

इंका साम्राज्य हे पॅसिफिक महासागराचा किनारा आणि अँडीज पर्वतरांगेच्या आजूबाजूला वसलेले होते. ७५00 किलोमीटर लांब असलेली अँडीज पर्वतरांग ही चिली, अर्जेंटिना, बोलेव्हीया, पेरू, इक्विडोर, कंबोडिया या दक्षिण अमेरिका खंडातील देशांमध्ये पसरलेली आहे. इंकांचे राज्य स्थिर स्थावर झाल्यावर धान्याची गरज वाढत होती. त्यासाठी समुद्र सपाटी पासून ॲमेझॉनचे जंगल ते बर्फाच्छादित  अँडीज पर्वतरांगां पर्यंत वेगवेगळ्या उंचीवरहवामानात, भुभागात टिकणारी आणि जास्तीत जास्त उत्पन्न देणारी वाण शोधून काढण किंवा तयार करण आवश्यक बनले होते. त्यासाठी मोराय येथे शेतीची प्रयोगशाळा बनवण्यात आली. इंका साम्राज्यातील वेगवेगळ्या प्रदेशात, हवामानात उगवणारी वेगवेगळी रोप येथे आणून त्यांच्या पासून जास्त पीक देणारी वाण या प्रयोगशाळेत तयार केली जात होती.

 

Moray, Peru

मोरायला पोहोचल्यावर जमिनीत फ़नेलच्या आकाराचा १०० फ़ूट खोल खड्डा खोदून त्यात एका खाली एक वर्तूळाकार खाचरं बनवलेली पाहायला मिळतात. यातील वरच्या वर्तूळाकार खाचराचा व्यास ४५० फ़ूट आहे. सर्वात वरच्या खाचराचे तापमान आणि सगळयात खालच्या खाचराचे तापमान यात ८ ते १५ अंश सेल्सिअसचा फरक आहे. डोंगरामधून वाहणाऱ्या झऱ्याचे पाणी या वर्तुळाकार खाचरातून फिरवलेले आहे. वेगवेगळ्या उंचीवर हवामानात सापडणाऱ्या वनस्पती इथे आणून त्यांचा संकर घडवून, त्यापासून जास्त उत्पादन देणाऱ्या जाती इथे तयार केल्या गेल्या आणि शेतकऱ्यांना पेरणीसाठी दिल्या होत्या. पेरू मध्ये आजमितीला बटाट्याच्या अंदाजे ४०००, तर मक्याच्या ७०, टॅमोटोच्या १५  जाती आहेत. त्यातील एका बटाट्याला अनेक गाठी असतात. आत्ता आत्ता पर्यंत वधू परीक्षेमध्ये हा बटाटा एकही गाठ न वाया जाऊ देता सोलून दाखवावा लागत असे. यावरून वधू काटकसरी आणि कुशल आहे असे समजले जाई. या भागात केलेल्या उत्खननात पुरातत्व तज्ञांना अशा चार प्रयोगशाळा सापडल्या आहेत. त्या डोंगरात वेगवेगळ्या उंचीवर आणि दिशेला आहेत.

गाठीचा बटाटा
 
मक्याच्या जाती

आमचा पुढचा थांबा होता ओलायतायतांबो. क्वेचुआ भाषेत "तांबो" म्हणजे थांबा. आमच्या गाईडशी गप्पा मारतांना त्याला क्वेचा भाषेत डोंगर, दर्‍या, धबधबे यांच्यासाठी वापरले जाणारे शब्द विचारत होतो. ही भाषा बोलायला थोडी कठीण आहे. कारण या भाषा बोलतांना ठराविक पध्दतीने तोंडातून हवा सोडतात. निसर्गात येणारे आवाजानुसार त्या भाषेला नाद आहे. (उदाहरणार्थ Paqucha म्हणजे धबधबा (तो उंचावरुन पडतो त्याप्रमाणे त्याचा उच्चार होतो). 




क्वेचुआ (Quechua) भाषेची झलक
व्हिडीओ पाहाण्यासाठी Play बटण दाबा.


वाटेत दिसणार्‍या डोंगरांना विविध स्थानिक नाव होती. एका सुळक्याला फ़ूलांचा स्कर्ट घातलेली राजकुमारी या नावाने ओळखतात
, कंडोर पक्षी (गिधाड) सारखा दिसणारा एक डोंगर त्याच नावाने ओळखला जातो. एका हिमाच्छादीत पर्वताल सूर्याचे अश्रू अस स्थानिक नाव आहे. आपल्याकडेही सह्याद्रीतल्या सुळक्यांना (नवरा, नवरी, वाजंत्री, भटजी इत्यादी) डोंगरांना (कोंबडा, कारंडा, म्हसा, नाखिंद इत्यादी) अशी नाव स्थानिकांनी दिलेली पाहायला मिळतात. डोंगरदर्‍यात फ़िरणार्‍या लोकांना खाणाखूणा लक्षात ठेवण्यासाठी या नावांचा उपयोग होतो.

 

Olaytaytambo, Peru

ओलायतायतांबो हा किल्ला मोक्याच्या जागी बांधलेला आहे. कुस्को वरुन माचूपिचूला जाणारी वाट आणि ॲमेझॉनच्या जंगलात जाणारी वाट याठिकाणी एकत्र येते. या डोंगरावर किल्ला बांधतांना मुख्य आवाहन होते ते ८० अंश उतार असणार्‍या डोंगराचे. त्यासाठी डोंगराच्या पायथ्यापासून एकावर एक अशी १७ खाचरे बांधण्यात आली. मोठे मोठे दगड लावून ती खाचरे संरक्षित करण्यात आली होती. या खाचरांच्या मधून माथ्यावर जाण्यासाठी दगडांनी बांधलेले जीने आहेत. या खाचरांचा नक्की उपयोग कशासाठी केला गेला याबद्दल दुमत आहे, काही अभ्यासकांच्या मते या खाचरांमध्ये शेती केली जात होती. खाचरां मध्ये असलेल्या जीन्यांनी वर जातांना किल्ल्याच्या डोंगरासमोर एक उंच डोंगर दिसतो. त्या डोंगरावर "तुनुपा" या सैतानाचा १४० मीटर उंच चेहरा कोरलेला आहे. हा डोंगर ॲमेझॉन जंगलाच्या दिशेला आहे. इंका आपले सैन्य ॲमेझॉनमध्ये पाठवत, त्यातील निम्मेच सैन्य परत येत असे, आलेले सैनिकही पिवळ्या तापाने आजारी पडून मरत असत. त्यामुळे त्या दिशेला सैतानाची दिशा म्हणून ओळखले जात असे.

 

सैतानाचा चेहरा आणि धान्य कोठारं

सैतानाचा १४० मीटर उंच चेहरा 

इंकांचे खगोलशास्त्राचे ज्ञान अद्ययावत होते. त्यांच्या सर्वदूर पसरलेल्या साम्राज्यात पिक पेरणीचा काळ कधी चालू होणार हे ठरवण्यासाठी त्यांना तुनुपाचा (सैतानाचा) चेहरा कोरलेला डोंगर उपयोगी ठरत होता. २१ जून पासून या भागात हिवाळा चालू होतो. हा काळ साठवलेले धान्य वापरण्याचा असतो. त्यावेळी सूर्य डोंगराच्या डाव्या कड्या जवळून उगवतो आणि २१ डिसेंबर पासून उन्हाळा चालू होतो, हा पिकं पेरणी चालू करण्याचा काळ असतो तेंव्हा सूर्य डोंगराच्या उजव्या कड्या जवळुन उगवतो याची नोंद इंकांनी घेतली होती. त्यामुळे ओलायतायतांबोवर सूर्यमंदिर बांधताना ते अशा जागी बांधले की, २१ जूनला सकाळीच ते सूर्य प्रकाशाने न्हाऊन निघेल. सैतानाच्या डोंगरावरील सूर्याचे स्थान पाहून सूर्यमंदिराचा पूजारी लोकांना मार्गदर्शन करत असे. याच डोंगरात सैतानाच्या चेहर्‍याच्या बाजूला काही इमारती बांधलेल्या दिसतात. त्यांचा उपयोग धान्य साठवण्यासाठी होत असे. युध्द काळात आणि दुष्काळात हे धान्य वापरले जात असे.

 

Olaytaytambo Fort

इसवीसन १५३६ मध्ये मॅन्को इंका हा सॅक्सेह्युमन येथिल लढाई हरल्यावर स्पॅनिशांच्या तावडीतून निसटला आणि त्याने ओलायतायतांबो किल्ल्याचा आसरा घेतला. स्पॅनिशांनी त्याचा पाठलाग केला. किल्ल्यावरुन इंकांनी जोराचा हल्ला करुन स्पॅनिश सैन्याला माघार घ्यायला लावली होती. पुढील काळात  स्पॅनिश सैन्याने हा किल्ला जिंकून घेतला आणि किल्ल्याच्या बाजूच्या डोंगरात तुरुंग आणि चर्च बांधले.

 

सूर्य मंदिराचे अवशेष

राजवाड्याच्या भिंती

ओलायतायतांबो किल्ल्याच्या माथ्यावर थोडी सपाटी आहे. या सपाटीवर सूर्य मंदिर बांधलेले होते. आत त्याचे अवशेष उरलेले आहेत. हे मंदिर बांधण्यासाठी दगड नदीच्या पलिकडे ५०० मीटर उंचीवर असलेल्या कांचीकाटा या दगडाच्या खाणीतून इथे आणले आहेत. दगडांचा आकार, वजन बघता कुठलेही आधुनिक साधन नसतांना हे दगड एका डोंगरावरुन उतरवून, नदी पार करुन दुसर्‍या डोंगरावर कसे चढवले असतील. त्यासाठी किती माणसे लागली असतील हे एक कोडच आहे. या मंदिराच्या जवळच राजवाड्याचे बांधकाम केलेले आहे. राजवाड्याच्या भिंती Cyclopean Walls पध्दतीच्या म्हणजे दगड एकमेकांत बसवून बनवलेल्या आहेत. (या भिंती बद्दल पहिल्या भागात सविस्तर लिहिले आहे).

 

याकू (पाण्याचे) मंदिर

किल्ला पाहून पायथ्याशी आलो. याभागात डोंगरातून पाटांनी आणलेले पाणी देवळातून खेळवलेल आहे. याकू ही इंकांची पाण्याची देवता आहे. त्याची मंदिरे इथे बांधलेली आहेत. इंकानी पाणी हे पुरुष तत्व आणि जमिन ही स्त्री तत्व मानलेलं आहे. पाणी आणि जमिनीचा समागम होऊन त्यातून नवनिर्मिती होते असे ते मानतात. आपल्या वेदातही पुरुष तत्त्व आणि स्त्रीतत्त्वाचा उल्लेख आहे.  हे पाण्याचे मंदिर पाहातांना मला कोकणातील सातेरी देवीची मंदिेरे आठवली. तेथेही वारुळ आणि साप हे स्त्री आणि पुरुष तत्त्वाचे प्रतिक मानलेली आहेत.

 

याकू (पाण्याचे)  मंदिर

आजची सगळी ठिकाणं पाहून झाली होती. आमचा आजचा मुक्काम उरुबांबा नदी काठी असलेल्या रिसॉर्ट मध्ये होता. गाईडचा निरोप घेऊन आम्ही गाव फ़िरायला बाहेर पडलो. लाल चुटूक रंगाच्या छपरांची छोटी घर आणि त्यातून जाणार्‍या दगडांनी बांधलेल्या छोट्या चढ उतार असलेल्या गल्ल्या असे गावाच स्वरुप होत. गावात फ़िरण्यासाठी चक्क बजाज आणि टिव्हीएस या भारतीय कंपन्यांच्या रिक्षा होत्या. पेरु मध्ये सार्वजनिक वाहान म्हणून या मोठ्या प्रमाणात वापरल्या जातात. 

Bajaj & TVS Riksha

फ़िरत फ़िरत आम्ही उरुबांबा नदीच्या काठी पोहोचलो. मावळतीची किरणे डोंगरावर पडली होती आणि त्याच प्रतिबिंब नदीच्या संथ पाण्यात पडल होत. नजरबंदी करणार हे दृष्य पाहात असताना अचानक ट्रेनचा हॉर्न ऐकू आला. नदीच्या बाजूने जाणार्‍या ट्रॅकवरुन माचूपिचूला जाणारी ट्रेन जात होती. उद्या सकाळी याच ट्रेनने आम्ही माचूपिचूला जाणार होतो.

उरुबांबा नदी

 माचू पिचू बद्द्ल पुढील भागात ...... 


माचू पिचू ( भाग १)  , Machu Pichu -1 (Cusco) वाचण्याकरिता खालील लिंकवर टिचकी मारा....

https://samantfort.blogspot.com/2026/01/machu-pichu-1-cusco.html

पेरु मधील  वरील ऑफबीट  भटकंतीवर लिहिलेले लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर टिचकी मारा... 

१) नाझका लाईन्सचे गुढ (भाग- १) ( Unsolved Mystery of Nazca Lines -1 ) हा ऑफबीट पेरु वरील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर टिचकी मारा... 

२) नाझका लाईन्सचे गुढ (भाग- २) ( Unsolved Mystery of Nazca Lines - 2) हा ऑफबीट पेरु वरील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर टिचकी मारा... 

Olaytaytambo village from Fort


छायाचित्रण:- अमित सामंत, अस्मिता सामंत, कौस्तुभ सामंत (©Copy Right)


कॅमेरा :- Nikon, P900 , Gopro -5